Kratka istorija modernog revolucionarnog pokreta u Srbiji i na Balkanu

Svetozar Marković diže bunu, po ugledu na Parsiku komunu...

Revolucionarna demokratija i socijalizam stupaju na istorijsku scenu na Balkanu delovanjem Svetozara Markovića i pojavom socijalistički orijentisanog “Radenika” juna 1871. godine u Kragujevcu, inspirisanog Pariskom komunom i međunarodnim revolucionarnim i radničkim pokretom. Iste godine objavljen je prvi prevod “Komunističkog manifesta” na srpskom jeziku u listu “Pančevac”. Markovićeve revolucionarno demokratske i socijalističke ideje ostaviće pečat na ceo naredni vek borbe za rešavanje nacionalnog i socijalnog pitanja na Balkanu…

XIX vek

Na inicijativu socijalista Svetozara Markovića obrazovane su prve radničke “zadruge”, od kada treba računati početak sindikalnog pokreta u Srbiji. Nakon uspešnih političkih akcija, borbe protiv korumpirane obrenovićevske činovničke klike i izdavanja radničkih novina u proleterskom Kragujevcu, Svetozar Marković biva uhapšen i osuđen, da bi od posledica iznurenosti kao veoma mlad preminuo 1875. godine.

Februara 1876. godine sledbenici Markovićevih socijalističkih ideja predvodnici su revolucionarnog političkog događaja u istoriji poznatog kao “Crveno barjače”, kada su mase radnika i omladine na ulicama Kragujevca istakli crvenu zastavu i parolu “Živela republika” i dali svoje živote u sukobu sa kraljevskom panduracijom. Seljačka pobuna protiv ostataka feudalizma, 1883. godine u timočkom kraju, zadala je krupni, narodni udarac obrenovićevskoj dinastiji, uprkos izdaji kulačke radikalske partije. Štrajkački pokret otpočeo je 1884. godine štrajkom železničara u Nišu, a potom je došlo do štrajka krojača (1890. godine), štampara (1894.) i stolara (1897. godine u Beogradu). U ovom periodu socijalistički pokret deluje ilegalno, ali je pri tome njegov uticaj na radnike bio nesumnjiv. U odbrani socijalističkih ideja Svetozara Markovića od različitih izdajničkih elemenata posebno se ističe Mita Cenić.

XX vek

Jula 1903. godine održan je prvi kongres socijalističkih i sindikalnih organizacija, na kojem je osnovana srpska socijalistička demokratska partija i izvršeno ujedinjenje svih srpskih sindikalnih saveza. Obe ove organizacije pridržavale su se principa klasne borbe i održavale prisan kontakt u radu. Pod njihovim pritiskom donet je 1910. godine zakon o osiguranju rada i ograničenju radnog vremena.

Imena klasičnih socijalista poput Dimitrija Tucovića i Radovana Dragovića usko su vezana za razvoj radničke partije i modernog radničkog u Srbiji, kao i među balkanskim narodima.

Za vreme balkanskih ratova, Tucović je demaskirao karađorđevićevsku dinastiju i srpsku buržoaziju kao saveznike stranog imperijalizma. Srpska socijal-demokratska partija bila je inicijator saziva Svebalkanske socijalističke konferencije 1910. godine, na kojoj je usvojen program balkanske federativne republike. Nakon iskazivanja principijalnog stava protiv svetskog imperijalističkog rata, Dimitrije Tucović gine na austrijskom frontu 1914. godine.

Oktobarska revolucija 1917. i revolucionarni talas u Evropi, u kojem učestvuju i bokokotorski mornari ustankom februara 1918. godine, stvaraju uslove za oblikovanje revolucionarne proleterske organizacije višeg tipa. Formira se Komunistička partija, sekcija Komunističke internacionale

1919-1940

Po završetku rata i stvaranja Kraljevine SHS, aprila 1919. godine na beogradskoj Slaviji održava se Kongres ujedinjenja – prvi kongres Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista).

Na Drugom kongresu u Vukovaru krajem juna 1920. godine, Partija odbacuje svu zastarelu oportunističku socijaldemokratiju, prihvata ‘Dvadeset i jedan uslov’ Drugog kongresa Komunističke internacionale i revolucionarnu, boljševičku politiku, te usvaja ime Komunistička partija Jugoslavije. KPJ organizuje radničku klasu, razvija sindikalnu borbu (štrajk rudara i Husinska buna 1920.) i ostvaruje zapažene rezultate na pojedinačnim i opštim izborima, da bi u finalu te revolucionarne godine usledila, od strane buržoaskog režima protivdemokratska zabrana legalnog rada Partije i narednih više od dvadeset godina rada u ilegali.

Beli teror, zverska i nameštena ubistva, suđenja istaknutim komunistima, postaće simboli diktature u Kraljevini SHS, kasnije i u Kraljevini Jugoslaviji, kada su najveća svetska naučna imena apelovala na zaustavljanje progona progresivnih ljudi.

U periodu monarho-fašističke diktature velikosrpske buržoazije i progona komunističkih i drugih revolucionarnih i demokratskih snaga, u revolucionarnoj borbi rastu i iskivaju se legendarni borci radničke klase kao što su Đuro Đaković, Ognjen Prica, Nikola Lekić, Otokar Keršovani, Božidar Adžija, August Cesarec, Miladin Popović, Sreten Žujović, Rade Končar, Andrija Hebrang, Kočo Racin, Vicko Jelaska, Božo Vidas, Mujko Golubić, Vlado Dapčević, Kraš, Debeljak, Marganović, Mašanović, Mišić i drugi, ali i kada se u rukovodeće pozicije partije uvlače mnogi policijski, buržoaski, fašistički i trockistički agenti poput Sime Markovića (Semić), Martinovića, Mavraka, Cvijića, Čižinskog (Gorkić), Miletića, Josipa Broza (Tita) i ekipe oko njega (Rankovića, Tempa, Kardelja, Kidriča, Đilasa, Pijade) itd.

Dvadesetih godina se u Partiji formiraju frakcije: desna, predvođena Simom Markovićem, koji je stajao na pozicijama austromarksizma smatrajući da su postojećem velikosrpskom režimu dovoljne ustavne reforme, a ne revolucionarna promena, i “leva”, čiji je glavni predstavnik Đuro Cvijić. Osma partijska konferencija je istupula protiv frakcionaštva, dok Kominterna šalje dopis jugoslovenskim komunistima u vidu otvorenog pisma, u kom se apeluje na idejno jedinstvo. I nakon ubistava Stjepana Radića u Skupštini 1928. godine i proglašenja diktature, u KPJ traju frakcionaške borbe. Đuru Cvijića “nasleđuje” Petko Miletić, koji svojom militantnošću uspeva da pridobije popularnost, posebno u južnim delovima zemlje.

Tek nakon VII Kongresa Komunističke internacionale 1935. godine, dolazi do konsolidacije u redovima partije, ne zaslugom Josipa Broza Tita, kako se tvrdilo u revizionističkoj jugoslovenskoj istoriografiji, već narodnofrontovskom politikom, koja je išla na put opšteg otpora nastupajućem fašizmu. 1937. godine osnivaju se i komunističke partije Slovenije i Hrvatske, što su odluke koje će biti od velike važnosti u otporu fašizmu, u smislu prihvatanja antifašističke borbe naroda, ali i rešavanja nacionalnog pitanja, koju velikosrpska politika nije bila u stanju da reši.

Partija u ovom periodu učestvuje i u radu Balkanske komunističke federacija u okivru Komunističke internacionale, koju vodi čuvena glava Kominterne i svetski šampion antifašizma Georgij Dimitrov.

Istorija Komunističke partije se u ovom periodu ocrtava kroz III i IV Kongres, kao i borbu za izgradnju narodnog fronta. Na V partijskoj konferenciji vođstvo Partije preuzimaju titoisti-trockisti, koji će vremenom ojačati i pokazati svoje pravo provokatorsko i izdajničko lice.

Nakon VII svetskog kongresa Komunističke internacionale, Partija usvaja narodnofrontovsku politiku u borbi protiv fašizma i rata, u pripremi za pobedonosnu Narodno-oslobodilačku borbu. Mnogi njeni kadrovi odazivaju se pozivu Kominterne, odlaze u Španiju 1936-1937. godine i priključuju se Internacionalnim brigadama, stičući svoja ratna iskustva u borbi protiv fašizma.

1941-1944

Nakon napada nacističke Nemačke na Sovjetski Savez, ustanak naroda Srbije, Crne Gore, Hrvatske, Slovenije, Bosne i Hercegovine i Makedonije protiv nemačkih, italijanskih, bugarskih, mađarskih i drugih fašističkih okupatora, koji je započeo leta 1941. godine – prerasta u opštenarodni ustanak i istorijsku Narodno-oslobodilačku borbu (NOB), a partizanski odredi razvijaju se u narodnu armiju.

Narodni odbori i Antifašističko veće narodnog oslobođenja politički su nosilac narodno-oslobodilačkog pokreta, koji se bori protiv fašističkog okupatora i njegovih pomagača, četničkih, ustaških i drugih domaćih izdajnika, i priključuje se međunarodnoj antifašističkoj koaliciji i slodoljubivim narodima sveta. Narodnom pokretu priključuju se frontovi žena i antifašističke omladine. Tokom Narodno-oslobodilačkog rata, Komunistička partija rukovodi borbom, a njeni prekaljeni kadrovi, poput komandanata Save Kovačevića i Marka Oreškovića, Žikice Jovanovića Španca, čiče Dragojla Dudića, Steve Filipovića, Bore Vukmirovića i Ramiza Sadikua, doktora Mladena Stojanovića i drugih postaju omiljeni u narodu, opevani za sva vremena kao legende i heroji.

Narodno-oslobodilačka borba, ovenčana svetom krvlju partizanskih boraca i narodnih heroja, zajedno sa junačkom Crvenom armijom uvlači celi Balkan u borbu za oslobođenje – dela svetsko-istorijske Velike antifašističke pobede.

1945-1947

Novembra 1945. osniva se jugoslovenska narodna republika.

Narodna demokratska revolucija razvija primarne oblike narodne vlasti, inicira agrarnu reformu i industrijalizaciju zemlje.

Period obnove zemlje, kulturne i društvene emancipacije, rešavanja nacionalnog pitanja i učvršćivanja bratstva i jedinstva među narodima.

U ovom periodu naša zemlja pripada svetskom anti-imperijalističkom kampa mira, demokratije i socijalizma – slobodoljubivih i miroljubivih naroda sveta – predvođeni voljenim lenjinsko-staljinskim SSSR, zemljom socijalizma. Oktobra 1947. godine u Beogradu se osniva Informacioni biro komunističkih i radničkih partija.

1948-1990

Rezolucija Kominforma juna 1948. godina iznosi kritičke osvrte na probleme u rukovodstvu jugoslovenske partije, koji se potvrđuju na V Kongresu iste godine, kada titoisti skidaju masku, obznanjuju izdaju i u potpunosti likvidiraju marksističko-lenjinističku Komunističke partiju, te započinju proces stvaranja revizionističkog Saveza “komunista” Jugoslavije. Od revizionističkog puča do bratoubilačkog rata – istorija S”K”J je istorija od nečuvenog V do dubioznog XIV Kongresa.

Titova izdajnička klika, koja je još tokom rata pokazivala sumnjive znake izdaje, nameće buržoaski nacionalizam kao prevagu nad politikom proleterskog internacionalizma. Ova grupa izdajnika ubrzo se izopačuje u bandu fašista i ubica, koja uništava hiljade komunista, organizuje mučilišta poput zloglasnog Golog otoka, Sv. Grgura, Stare Gradiške, Ramskog rita (ženski logor), Bileće – titovskih fašističkih zatvora u koje su poslati desetine hiljada jugoslovenskih komunista i patriota, narodnih heroja, boraca i komandanata narodnooslobodilačkog rata, gde su sadistički mučeni od strane titoista i od njih unajmljenih ustaša, četnika i drugih notornih zlikovaca. U borbi protiv fašističke klike Tito-Ranković svoje živote dali su slavni komandant, načelnik Vrhovnog štaba partizanske vojske i narodne armije, general Arso Jovanović, zatim legendarni Petar Komnenić, Blažo Raičević, Dragan Ozren, Panko Brašnarov, i stotine i hiljade drugih, najboljih sinova i kćeri naših naroda.

Više od pola članova stare Komunističke partije, njih oko 240 hiljada, je prema zvaničnom izveštaju samog glavnog pandura Rankovića izbačeno iz partije po liniji Rezolucije Kominforma. Broj osuđenih komunista koji se izjasnio za Rezoluciju Kominforma je zvanično veći od 55.000 (od kojih 12 učesnika Oktobarske revolucije, 36 španskih boraca, 21.880 učesnika Narodnooslobodilačkog rata, 1.673 nosioca Partizanske spomenice 1941. i više narodnih heroja). Naporima savremenih istoričara imenom i prezimenom je do sada popisano više od 16.000 zatvorenika samog Golog otoka.

Prevratom fašističke klike Tito-Ranković, jugoslovenska narodna republika izopačuje se u buržoasku državu fašističkog tipa i privezak svetskog imperijalizma u kojoj nastupa kapitalistička restauracija. Dok raste otpor radnog naroda i komunista protiv klike fašista i slugu imperijalista oko Tita i Rankovića, stvaraju se ilegalne marksističko-lenjinističke grupe u zemlji koje na samom Golom Otoku i kasnije van njega predvode Vlado Dapčević, Mileta Perović, Labud Kusovac i drugi. Jugoslovenski revolucionarni politički emigranti u SSSR i zemljama narodne demokratije organizuju se u Savez jugoslovenskih revolucionara na čelu sa Radonjom Golubovićem (sekretarem AVNOJ-a) i generalom Perom Popivodom, koji u ime jugoslovenskih komunista prisustuje XIX kongresu boljševičke partije na kome poslednji put govori Staljin; pišu i štampaju listove “Nova borba”, “Za socijalističku Jugoslaviju” i druge do sredine pedesetih godina, kada njihov rad obustavljaju hruščovski revizionistički izdajnci. Nakon golootočkog mučeništva i delovanja na privremenoj slobodi, pod pretnjom novog hapšenja nesalomivi Vlado Dapčević sa drugovima, uz pomoć albanskih komunista koje predvodi talentovani i dosledni marksista-lenjinista Enver Hodža – stupa u međunarodni front borbe protiv modernog revizionizma. Slede još decenije provedenih po imperijalističkim i revizionističkim hladnoratovskim kazamatima, da bi Vlado ipak nadživeo sudbinu Svetozara Markovića i krajem veka vratio zastavu marksizma-lenjinizima i iskru revolucionarne borbe na Balkan.

Jugoslovenska ekonomija se pedesetih i šezdesetih sve više vezuje za kapitalistički zapad, uz obnovljanje obaveza prema revizionističkim-kapitalističkim zemljama istočnog bloka. To su godine kada je u Jugoslaviji na delu bila poznata “reforma”, koja je bila ništa drugo do još otvoreniji kapitalizam, što će dovesti do još većih nejednakosti i nepravdi u jugoslovenskom društvu. Upravo će one biti glavni razlog studentskih protesta čuvene ’68. Tito će zaustaviti liberalne reforme Kidričevih učenika, koji će kasnije postati lideri novostvorenih država na postjugoslovenskom prostoru. Sedamdesetih i osamdesetih godina raste spoljni dug i ekonomska kriza u Jugoslaviji. Istovremeno, stotine hiljada ljudi odlaze na rad u inostranstvo, razočarani nemogućnošću da u svojoj zemlji nađu posao. Krajem osamdesetih Jugoslavija sama napušta ideju nazovi “socijalističkog”, a u stvari kapitalističkog “samoupravljanja” – i zvanično proklamuje “liberalni kapitalizam” kao vladajući ekonomski sistem u Jugoslaviji.

Ceo ovaj period ispunjen je društvenim i nacionalnim krizama, pobunama omladine, radnika i ugnjetavanih naroda.

Buržoaski nacionalizam novog monarha Tita i njegove klike doveli su zemlju u nacionalnu krizu poput one u karađorđevićevskoj Jugoslaviji. Budući da je revizionizam “sinonim za podele, šovinizam, haos”, nakon Titove smrti i sam Savez “komunista” Jugoslavije samoukida se na XIV kongresu u borbi između rascepkanih nacionalističkih klika predvođenih samoupravljačkim birokratama.

Revizionistička kontrarevolucija i kapitalistička kriza u Jugoslaviji implodiraju u šovinističkom bratoubilačkom ratu i socijalnoj katastrofi, nestaje i sama jugoslovenska republika.

1991-2010

Period trijumfa reakcije, šovinističkog ludila, ratnih razaranja, rušenja zemlje i bezuslovnog podređivanja institucijama međunarodnog finansijskog kapitala na Balkanu.

Moderni revizionizam, profašistička kontrarevolucija i restauracija kapitalizma dali su krupan udarac radničkom i komunističkom pokretu. Repovi S”K”J, razgrađeni na buržoasko nacionalističkoj bazi, dalje se raspadaju ili pregrupišu na liniji desno-socijaldemokratske “Socijalističke internacionale”, i u svakom od njih i danas je prisutan šovinizam i antikomunizam.

Dezorganizovanost radničke klase i naroda odražava se na svakodnevni život radnika i građana, na privredno i ekonomsko stanje naše zemlje – koja sve brže tonu u kapitalističku anarhiju, nezaposlenost, dužničko ropstvo, podređen ekonomski i nacionalni položaj. Imperijalističke sile presudni vojni, politički i ekonomski faktor na Balkanu.

Grupe revolucionara, poput Partije rada Vlada Dapčevića (osnovana marta 1992.), uprkos cunamija kontrarevolucije i do tada nezamislivih uslova delovanja komunista, ipak stvaraju potrebne pretpostavke za dalji razvoj revolucionarnog pokreta.

2011-2019

Period zaoštravanja opšte krize kapitalizma – razvoja svetske ekonomske krize, osiromašenja i raslojavanja, promena odnosa snaga među imperijalističkim silama, ponovnog rasta opasnosti od fašističkih tendencija i imperijalističkih ratova.

Radnička klasa, omladina, inteligencija, široki narodni slojevi, ponovo ulaze u talase protestnih raspoloženja širom sveta, na Balkanu, kao i u Srbiji. Štrajkovi radnika, blokade fakulteta i anti-imperijalistički protesti formiraju novu generaciju revolucionara i komunista. Preživelost modernog revizionizma i potcenjivanje sopstvenih snaga i mogućnosti, koči noviju istoriju revolucionarnog pokreta na našim prostorima, koja se razvija nestabilno.

Šta je pokazao levičarski studentski pokret u Srbiji? Pokazao je da je levica jedina politička sila u zemlji. (…) može da ustroji sve ostale klase, da ih natera na reakciju, da otkrije njihov pravi karakter.

Šta pokazuje levičarski anti-NATO pokret, posebno iz juna 2011. i kasnijih godina? On je – mnogo pre nego što je to danas očigledno – pokazao da su sve desničarske snage (…) suštinski saučesnici otvorenih pro-imperijalističkih i pronatovskih deesovskih i ostalih građanskih elemenata –  a da je jedini principijelni borac protiv imperijalizma – revolucionarna levica i njene udružene organizacije.

Šta je pokazao štrajk radnika i radnica u kragujevačkom FIAT-u, koji je u većinskom vlasništvu multinacionalnog monopola, iz jula 2017. godine!? Pokazao je da je moguć nezavisan, otvoren nastup proletarijata – nove, mlade radničke klase – u direktnom okršaju u proizvodnji – protiv kapitalizma, protiv imperijalizma! Taj nastup (…) pokazao je koja je jedina (…) klasa koja može da spase naciju od socijalne katastrofe – radnička klasa!

Iz Robespjerovog odgovora, decembra 2019.

Usitnjenost revolucionarnog pokreta i radničke klase postaje neodrživa u svakom idejnom i organizacionom pogledu; javlja se potreba za likvidacijom političke i ideološke zatupljenosti i kratkovidosti. Akumulacija novih snaga postavlja urgenti zadatak profilisanja visoko marksističko-lenjinistički obrazovane i revolucionarno vaspitane avangardne proleterske organizacije.

XXI vek

Januara 2020. godine u gradu Svetozara Markovića, lučonoše revolucionarne demokratije i socijalizma u Srbiji i na Balkanu, a na stogodišnjicu vukovarskog boljševičkog kongresa Komunističke partije – održava se osnivački sastanak Revolucionarnog saveza rada, sa podrškom Međunarodne konferencije marksističko-lenjinističkih partija i organizacija. Jedinstvo i borba!

Revolucionarni savez rada povešće borbu za narodnu demokratiju i izgradnju socijalizma u Srbiji, pobedu revolucije na Balkanu i komunizma u celom svetu.


Osnivački forum Revolucionarnog saveza rada,
18-19. januar 2020. godine,
Jagodina, Republika Srbija

“У ИМЕ СРПСКОГ НАРОДА
ОВАЈ СПОМЕНИК ПОДИЖЕ
НАРОДНА ВЛАСТ НАРОДНЕ РЕПУБЛИКЕ СРБИЈЕ
1946 ГОД. У ЈАГОДИНИ

СВЕТОЗАРУ МАРКОВИЋУ
1846 – 1875
ВЕЛИКОМ БОРЦУ ЗА СЛОБОДУ И НЕЗАВИСНОСТ СРПСКОГ НАРОДА
ЛУЧОНОШИ СОЦИЈАЛИЗМА У СРБИЈИ И НА БАЛКАНУ
НЕИМАРУ БРАТСТВА И ЈЕДИНСТВА ЈУГОСЛОВЕНСКИХ НАРОДА″